گیاهی کم‌آب‌طلب با دانه‌های روغنی سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع و کنجاله‌ای غنی از پروتئین که می‌تواند به افزایش بهره‌وری کشاورزی، تامین خوراک دام و بهبود سلامت کمک کند؛ «کاملینا» محصولی پربرکت برای کشاورزان که بررسی خواص روغن آن برای سلامت مغز و جلوگیری از بیماری آلزایمر نیز اهمیت دارد.
به گزارش آب و غذا به نقل از ایرنا ، «کاملینا» یا (کتان‌کش) گیاهی دارای ارزش غذایی بالا و کم‌آب‌طلب است و هر چقدر این محصول راهبردی و کم‌توقع در دوران سخت خشکسالی رشد مناسبی دارد، به همان اندازه نیز ناشناخته و پنهان است و کشاورزان آشنایی کمتری با این گیاه دارند و طی چند سال اخیر کشت آن به‌عنوان یک دانه روغنی با مقاومت بالا نسبت به آفت‌های رایج در دانه‌های روغنی مانند سوسک گرده‌خوار آغاز شده است.
اهمیت کاملینا در کاشت و فرآوری
طبق طرح‌های تحقیقاتی اجراشده، دانه کاملینا دارای ارزش غذایی بالا و روغنی غنی از اسیدهای چرب غیراشباع است و کنجاله حاصل از روغن‌گیری آن بین ۳۸ تا ۴۲ درصد پروتئین خام دارد و در تحقیقات استان سمنان و فارس، این کنجاله تا ۱۰۰ درصد جایگزین کنجاله سویا در جیره دام‌های پرواری و گاوهای شیری امتحان شد و نتایج بسیار مطلوبی به همراه داشت.
کیفیت روغن بستگی به میزان و نوع اسیدهای چرب موجود در آن دارد و علت کاربرد وسیع روغن سرعت‌بخشی در پخت غذا و خوش طعم کردن آن است و محصول اصلی کاملینا روغن است که توسط خرد کردن و فشار دادن دانه ها به دست می آید به طوری که می تواند تری گلیسرید و کلسترول خون را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
روغن گیاه کاملینا دارای امگا سه بالا(بیش از ۳۰ درصد) به دلیل داشتن سطوح بالایی از آنتی‌اکسیدان‌ها به ویژه ویتامین(E) خواص دارویی ضدسرطانی، نرم‌کنندگی پوست و مو، ضدالتهاب، درمان درد مفاصل و تقویت کننده سیستم ایمنی دارد و برای سلامت مغز، چشم و اعصاب مفید است و از بروز بیماری‌های عصبی و آلزایمر جلوگیری می‌کند و در صنعت، تغذیه طیور و ماهی استفاده می‌شود.
کاملینا فرصتی برای تنوع‌بخشی به الگوی کشت
تکیه بر الگوی کشت متنوع و متناسب با شرایط اقلیمی، یکی از مسیرهای کاهش خطرپذیری تولید در کشاورزی است و کشت مستمر و محدود شدن فعالیت کشاورزان به چند محصول مشخص، می‌تواند آن‌ها را در برابر نوسانات اقلیمی و تغییرات اقتصادی آسیب‌پذیر کند. پس توسعه محصولات جایگزین و قراردادن آن‌ها در تناوب زراعی، اهمیت ویژه‌ای دارد.
کاملینا با برخورداری از ظرفیت کشت در اراضی دیم، می‌تواند بخشی از این نیاز را پاسخ دهد. قرار گرفتن این محصول در تناوب زراعی با ایجاد تنوع در فعالیت کشاورزان، امکان استفاده هدفمندتر از زمین‌های زراعی را فراهم می‌کند. البته دستیابی به این مزایا، مستلزم تناسب محصول با شرایط خاک و اقلیم، رعایت زمان مناسب کاشت و توجه به توصیه‌های کارشناسی است.
مزرعه‌های کالپوش گنجینه‌های تقویت امنیت غذایی
افزایش تولید دانه‌های روغنی، یکی از مسیرهای تقویت امنیت غذایی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر وابستگی به واردات است و در این میان توسعه کشت محصولاتی همچون کاملینا می‌تواند در کنار سایر دانه‌های روغنی، به تنوع منابع تامین مواد اولیه صنایع روغن‌کشی کمک کند. با این حال ارزش راهبردی کاملینا زمانی نمایان خواهد شد که تولید مزرعه‌ای به زنجیره‌ای کارآمد از برداشت، خرید تضمینی یا توافقی، فرآوری و عرضه محصول متصل شود.
توسعه وسعت زیر کشت کاملینا زمانی تضمین‌کننده افزایش تولید، بهره‌وری یا سودآوری کشاورزان است که انتخاب بذر مناسب، رعایت زمان و عمق مطلوب کاشت، تنظیم میزان بذر مصرفی، مدیریت علف‌های هرز و توجه به شرایط رطوبتی خاک و مورد توجه قرار بگیرد و این موضوع به آموزش کشاورزان و همراهی دستگاه‌های متولی بستگی دارد.
مزیت سازگاری کاملینا با شرایط اقلیمی
محمد حسینی رییس جهاد کشاورزی میامی با اشاره به اهمیت توسعه محصولات روغنی و سازگاری کاملینا با شرایط اقلیمی و ظرفیت کشت آن در اراضی دیم، بیان کرد: توسعه این کشت می‌تواند به تنوع‌بخشی الگوی زراعی، استفاده بهتر از ظرفیت مزارع و افزایش تولید دانه‌های روغنی کمک کند.
وی با اشاره به هدفگذاری کشت کاملینا در چهار هزار هکتار اراضی دیم کالپوش میامی، افزود: توسعه کشت دانه روغنی «کاملینا» با هدف حرکت در مسیر تامین امنیت غذایی، تلاش برای خودکفایی و کاهش وابستگی به واردات روغن، از برنامه‌های مهم بخش کشاورزی برای تولید و تامین روغن خوراکی مورد نیاز مردم و تامین نهاده دامی است که کشاورزان میامی گام مهمی در مسیر تحقق آن برداشته‌اند.
برداشت بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ کیلوگرم دانه کاملینا در هر یک هکتار
عملکرد برداشت محصول راهبردی کاملینا در اراضی دیم کالپوش میامی همتراز با میانگین کشور و بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ کیلوگرم در هر یک هکتار است و انتخاب بذر مناسب، رعایت زمان و اصول فنی کاشت و بهره‌گیری از توصیه‌های ترویجی به عنوان مولفه‌های موثر در ارتقای عملکرد مزارع و کاهش ریسک تولید کاملینا اهمیت دارد.
رییس جهاد کشاورزی میامی با بیان اینکه پاییز فصل کاشت کاملینا و اوایل تیرماه زمان برداشت است، بیان کرد: برداشت این محصول ارزشمند به طور مکانیزه انجام می‌شود و مشکلی در این زمینه نیست و جهاد کشاورزی میامی هم با ترویج روش‌های علمی برای افزایش بهره‌وری، پایداری تولید و بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان پای کار است.
ضرورت حمایت از کشاورز تا مرحله فروش محصول
در کنار ملاحظات فنی، پایداری اقتصادی کشت کاملینا به وجود بازار مطمئن، شفافیت در سازوکار خرید و تناسب هزینه‌های تولید با درآمد حاصل از فروش وابسته است و کشاورز زمانی برای توسعه یا تداوم کشت یک محصول انگیزه کافی خواهد داشت که از امکان فروش محصول و بازگشت سرمایه خود اطمینان نسبی داشته باشد.
بر همین اساس، استمرار حمایت‌های ترویجی، ارائه مشاوره‌های تخصصی، ارزیابی نتایج کشت در شرایط بومی و تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان، مراکز خرید و واحدهای فرآوری، می‌تواند مسیر توسعه این محصول را هموارتر کند.