روغن زیتون یکی از پرمصرفترین روغنهای گیاهی است که به دلیل ترکیبات مغذی و کاربرد گسترده در آشپزی شناخته میشود. اما در کنار خواص تغذیهای آن، یک سؤال رایج نیز وجود دارد: طبع روغن زیتون گرم است یا سرد؟ آیا مصرف این روغن برای افراد با مزاجهای مختلف تفاوتی دارد؟
به گزارش آب و غذا به نقل از اوآب ، مفهوم طبع یا مزاج به طب سنتی ایرانی مربوط میشود؛ رویکردی که مواد غذایی را بر اساس ویژگیهایی مانند گرمی، سردی، تری و خشکی دستهبندی میکند. این تقسیمبندی با معیارهای پزشکی و تغذیه مدرن متفاوت است.
بر اساس یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۳ ، روغن زیتون در منابع طب سنتی ایرانی دارای طبع گرم و خشک معرفی شده است.
در ادامه، این موضوع را بر اساس یافتههای پژوهش بررسی میکنیم.
طبع روغن زیتون چیست؟
طبع روغن زیتون در طب سنتی ایرانی گرم و خشک است. بر اساس طبقهبندی ارائهشده در پژوهش سال ۲۰۲۳، گرمی روغن زیتون درجه دوم است؛ اما برای میزان خشکی آن درجه مشخصی گزارش نشده است.
در طب سنتی، برای توصیف مزاج مواد غذایی معمولاً از دو دسته ویژگی استفاده میشود:
| نوع مزاج | توضیحات |
|---|---|
| گرم یا سرد | بیانگر کیفیت مزاجی ماده غذایی در چارچوب طب سنتی است. |
| تر یا خشک | به ویژگی دیگری از مزاج اشاره دارد و لزوماً با میزان آب موجود در ماده غذایی یکسان نیست. |
بنابراین، وقتی گفته میشود روغن زیتون طبع گرم دارد، منظور این نیست که مصرف آن لزوماً دمای بدن را افزایش میدهد. همچنین، خشک بودن طبع روغن زیتون به این معنا نیست که مصرف آن الزاماً باعث کمآبی بدن میشود.
پژوهش علمی درباره طبع روغن زیتون چه میگوید؟
در پژوهشی، محققان دانشگاه علوم پزشکی مشهد ارتباط احتمالی میان مزاج مواد غذایی در طب سنتی ایرانی و ویژگیهای تغذیهای آنها را بررسی کردند.
این پژوهش در سال ۲۰۲۳ منتشر شد و شامل بررسی ۱۱۰ ماده غذایی پرمصرف در ایران بود.
پژوهشگران برای تعیین مزاج مواد غذایی از منابع طب سنتی، از جمله قانون در طب ابنسینا و مخزنالادویه استفاده کردند. سپس اطلاعات تغذیهای این مواد را با استفاده از پایگاههای داده غذایی جمعآوری و تحلیل کردند.
نتایج مربوط به روغن زیتون به این صورت گزارش شده است:
| ویژگی | نتیجه پژوهش |
| طبع روغن زیتون | گرم و خشک |
| درجه گرمی | درجه دوم |
| درجه خشکی | مشخص نشده |
| منبع | جدولهای I و II پژوهش سال ۲۰۲۳ |
این نتایج نشان میدهند روغن زیتون در منابع بررسیشده چگونه طبقهبندی شده است؛ اما نباید آنها را اثبات علمی اثرات مزاجی روغن زیتون بر بدن انسان دانست.
روغن زیتون در مقایسه با سایر روغنهای گیاهی چه طبعی دارد؟
یکی از نکات جالب پژوهش، تفاوت طبقهبندی مزاج روغنهای گیاهی است. بر اساس جدولهای همین مطالعه، همه روغنها در طب سنتی دارای طبع یکسانی نیستند.
| نوع روغن | گرمی یا سردی | تری یا خشکی |
| روغن زیتون | گرم درجه دوم | خشک، درجه نامشخص |
| روغن کنجد | گرم درجه دوم | تر درجه دوم |
| روغن هسته انگور | سرد درجه دوم | خشک درجه دوم |
این جدول نشان میدهد که حتی روغنهایی با منشأ گیاهی نیز ممکن است در متون طب سنتی مزاج متفاوتی داشته باشند.
البته این تفاوتها بر اساس طبقهبندی سنتی گزارش شدهاند و بهتنهایی بیانگر برتری تغذیهای یک روغن نسبت به دیگری نیستند.
منظور از طبع گرم درجه اول و دوم چیست؟
طبع گرم درجه اول به گرمی خفیفتر اشاره دارد، درحالیکه طبع گرم درجه دوم نشاندهنده شدت بیشتری از این ویژگی است.
در طب سنتی ایرانی، مواد غذایی بر اساس شدت ویژگیهای مزاجی خود به درجات مختلفی تقسیم میشوند. این درجات نشاندهنده میزان اثرگذاری نسبتدادهشده به یک ماده در چارچوب نظری طب سنتی هستند.
برای مثال، در پژوهش سال ۲۰۲۳ دانشگاه علوم پزشکی مشهد، کره در گروه مواد غذایی گرم درجه اول و روغن زیتون در گروه گرم درجه دوم قرار گرفته است.
البته این درجهبندی بر اساس منابع طب سنتی انجام شده و به معنای افزایش قابلاندازهگیری دمای بدن یا اثبات اثرات فیزیولوژیک آن در پزشکی مدرن نیست.
آیا طبع روغن زیتون فرابکر و تصفیهشده متفاوت است؟
روغن زیتون در انواع مختلفی مانند فرابکر، بکر و تصفیهشده عرضه میشود. تفاوت این روغنها بیشتر به روش تولید، میزان فرآوری، ترکیبات و ویژگیهای حسی آنها مربوط است.
اما آیا این تفاوتها بر طبع روغن زیتون نیز تأثیر میگذارند؟
در پژوهش مورد بررسی، روغن زیتون بهصورت کلی طبقهبندی شده و مزاج انواع فرابکر و تصفیهشده بهطور جداگانه ارزیابی نشده است.
بنابراین، بر اساس این مطالعه نمیتوان نتیجه گرفت که روغن زیتون فرابکر گرمتر یا روغن زیتون تصفیهشده سردتر است.
برای انتخاب میان این روغنها بهتر است به نوع مصرف، ویژگیهای تغذیهای، طعم و شرایط پختوپز توجه شود.

