عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با بازخوانی آتشسوزی جنگلهای الیت در آبان ۱۴۰۴، گفت: «محدودهای که این حریق در آن رخ داد، پیش از وقوع آتشسوزی در نقشه خطر حریق مؤسسه در شمار مناطق «پرخطر» و «با خطر متوسط» شناسایی شده بود؛ موضوعی که ضرورت تقویت ارتباط میان پژوهش و اجرا برای پیشبینی و پیشگیری از آتشسوزی در جنگلهای هیرکانی را نشان میدهد.»
به گزارش آب و غذا به نقل از ایانا ، سعیده اسکندری با اشاره به اینکه جنگلهای هیرکانی با قدمتی ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال از قدیمیترین جنگلهای جهان به شمار میروند، اظهار کرد: «این جنگلها به دلیل تنوع زیستی کمنظیر از مهمترین ذخیرهگاههای طبیعی جهان هستند و از سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند، اما در سالهای اخیر تحت تأثیر عوامل انسانی و تغییرات اقلیمی، بهویژه آتشسوزی، با تهدیدهای جدی مواجه شدهاند.»
بر اساس گزارش روابط عمومی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، او در گفتوگویی ویژه برای بازخوانی آتشسوزی الیت افزود: «این حریق نخستینبار ۱۰ آبان ۱۴۰۴ در محدوده روستاهای الیت و دلیر در منطقه مرزنآباد شهرستان چالوس آغاز شد و پس از چند روز تلاش برای مهار، ۲۳ آبان بار دیگر شعلهور شد و در مجموع بیش از ۲۳ روز ادامه یافت؛ هرچند برخی منابع محلی معتقدند آتش از همان ۱۰ آبان بدون وقفه ادامه داشته است.»
اسکندری با اشاره به بررسیهای اولیه درباره منشأ حریق گفت: «عوامل انسانی، از جمله حضور شکارچیان غیرمجاز، از عوامل احتمالی آغاز آتش اعلام شده و در کنار آن، خشکسالی، افزایش دمای پاییز، کاهش بارندگی و رطوبت، انباشت لاشبرگ، وزش باد و شیب تند و کوهستانی منطقه، شرایط را برای گسترش سریع آتش فراهم کرده است.»
آتش ابتدا بهصورت سطحی آغاز شد، سپس به آتشسوزی تنهای و در نهایت به آتشسوزی تاجی تبدیل شد و بخشهای وسیعی از جنگل را درگیر کرد. برآوردهای اولیه نشان میدهد حدود ۲۰۰ هکتار از جنگل تحت تأثیر حریق قرار گرفته و حدود ۱۰ هکتار بهطور کامل سوخته است، اما تعیین دقیق وسعت خسارت نیازمند بررسیهای میدانی و تحلیل تصاویر ماهوارهای است.»
مهار آتش در منطقهای صعبالعبور
عضو هیئت علمی بخش تحقیقات جنگل مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، صعبالعبور بودن منطقه، کمبود نیروهای حفاظتی، محدودیت تجهیزات اطفای حریق، دود غلیظ و نبود بارندگی را از عوامل دشوارکننده عملیات مهار برشمرد و گفت: «نیروهای منابع طبیعی، محیطبانان، جمعیت هلال احمر، سازمانهای مردمنهاد، کوهنوردان و مردم محلی در عملیات مهار این حریق مشارکت کردند.»
«در ادامه عملیات، هواپیمای ایلوشین برای اطفای حریق به کار گرفته شد، اما به دلیل محدودیت در تأمین آب، کارایی لازم را نداشت. در نهایت با درخواست کمک بینالمللی، هواپیماهای آتشنشان ترکیه در عملیات اطفای حریق مشارکت کردند و پس از مهار آتش، عملیات لکهگیری توسط نیروهای منابع طبیعی و سازمان حفاظت محیطزیست ادامه یافت.»
«خسارت آتشسوزی الیت تنها به نابودی پوشش گیاهی محدود نمیشود و پیامدهای اکولوژیکی، محیطزیستی و اقتصادی آن میتواند برای دههها و حتی دورههای بسیار طولانی باقی بماند. همچنین آمار دقیق تلفات گونههای جانوری و میزان واقعی خسارت همچنان نیازمند ارزیابیهای تخصصی است.»
نقشهای که پیش از آتش، خطر را نشان داده بود
اسکندری با اشاره به طرحهای پژوهشی مؤسسه در زمینه پیشبینی حریق و تهیه نقشههای خطر آتشسوزی گفت: «در قالب پروژه ملی «بررسی رابطه زمانی و مکانی تغییرات پارامترهای اقلیمی و آتشسوزی در جنگلها و مراتع ناحیه رویشی هیرکانی ایران» که با حمایت بنیاد علم ایران توسط بخش تحقیقات جنگل مؤسسه در سال ۱۴۰۲ انجام شد، نقشههای خطر وقوع آتشسوزی در سراسر جنگلها و مراتع ناحیه رویشی هیرکانی با استفاده از دادههای بلندمدت آتشسوزیهای واقعی در سه دهه اخیر، فناوری سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی تهیه شد.»
به گفته او بازیابی محدوده آتشسوزی الیت روی نقشه خطر وقوع آتشسوزی حاصل از این پروژه نشان داد که این حریق در مناطق «پرخطر» و «با خطر متوسط» نقشه قرار گرفته است.
«این موضوع نشان میدهد جنگلهای منطقه الیت پیش از وقوع آتشسوزی، در زمره مناطق دارای خطر وقوع حریق در جنگلهای هیرکانی شناسایی شده بودند.»
ضرورت پیوند نقشههای پژوهشی با میدان اجرا
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، چالش اصلی در این زمینه را نبود ارتباط مؤثر و نظاممند میان بخش پژوهش و اجرا دانست و گفت: «باید میان مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور بهعنوان بخش پژوهشی و یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور بهعنوان بخش اجرایی، ارتباط مؤثری برای مدیریت، نظارت و پیشبینی خطر آتشسوزی در مناطق جنگلی هیرکانی برقرار شود.»
اسکندری انجام پژوهشهای کاربردی در زمینه پیشبینی، پیشگیری و مدیریت آتشسوزی، تقویت ارتباط میان پژوهش و اجرا، تأمین بودجه پژوهشهای مرتبط با حریق، تجهیز نیروهای اطفای حریق، افزایش نیروهای حفاظتی و توسعه سامانههای پایش و هشدار سریع را از مهمترین اقدامات برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی برشمرد.
او بر ضرورت مشارکت عمومی و فرهنگسازی برای حفاظت از جنگلهای کشور تأکید کرد و گفت: «با تقویت همزمان پژوهش، پایش، تجهیزات، نیروی انسانی و ارتباط میان بخشهای علمی و اجرایی میتوان حفاظت مؤثرتری از جنگلهای هیرکانی و سایر جنگلهای کشور داشت.»