افین با میراث کهن، بزرگترین باغ زرشک جهان و گردشگری کشاورزی در مسیر ثبت جهانی قرار گرفته است.
به گزارش آب و غذا به نقل از تسنیم ، روستای تاریخی افین در شهرستان مرزی زیرکوه خراسان جنوبی، امروز تنها یک روستا نیست؛ سرزمینی است که تاریخ، طبیعت، کشاورزی، میراث فرهنگی و آیینهای کهن را در کنار هم حفظ کرده و اکنون با تکیه بر همین ظرفیتها، گامهای بلندی برای پیوستن به شبکه جهانی «بهترین دهکدههای گردشگری» سازمان جهانی گردشگری (UN Tourism) برداشته است.
این روستا که به عنوان پایتخت زرشک بیدانه جهان، خاستگاه یاقوت سرخ ایران، مهد زرشک خراسان جنوبی و بزرگترین باغ زرشک جهان شناخته میشود، علاوه بر جایگاه ممتاز در تولید زرشک، با پیشینهای چند هزار ساله، آثار تاریخی ارزشمند، معماری بومی، آیینهای زنده محلی و ظرفیتهای کمنظیر گردشگری کشاورزی، به یکی از مهمترین گزینههای ایران برای ثبت در فهرست دهکدههای جهانی گردشگری تبدیل شده است.
افین؛ روستایی با پیشینهای چند هزار ساله
بر اساس شواهد تاریخی، افین یکی از مراکز مهم قهستان و قاینات قدیم به شمار میرود. وجود کتیبه تاریخی مسجد جامع افین که بازسازی آن را به قرن هفتم هجری نسبت میدهد، نشان میدهد بنای اصلی مسجد قدمتی بسیار بیشتر دارد و برخی منابع تاریخی، ساخت آن را متعلق به سدههای سوم و چهارم هجری میدانند.
برخی روایتها نیز حاکی از آن است که این بنا پیش از اسلام آتشکده بوده و پس از ورود اسلام به مسجد جامع تبدیل شده است؛ موضوعی که بیانگر اهمیت تاریخی این منطقه است. قدمت سکونت در افین نیز بر اساس برخی مستندات و روایتهای محلی به بیش از هفت هزار سال میرسد.
مسجد جامع؛ قلب تپنده تاریخ افین
یکی از مهمترین آثار تاریخی روستا، مسجد جامع افین است؛ بنایی ارزشمند که از نظر معماری شباهتهای فراوانی با مسجد جامع قاین دارد.این مسجد سالها نیازمند مرمت بود اما اکنون با تخصیص اعتبارات ملی، عملیات احیای آن پس از حدود یک دهه وقفه آغاز شده است.
ثبت جهانی مسجد جامع قاین نیز میتواند زمینه معرفی بیشتر ظرفیتهای تاریخی منطقه را فراهم کند و افین را در مسیر جهانی شدن یاری دهد.
روستایی که در هر فصل رنگی تازه میگیرد
اگر از ارتفاعات به افین نگاه کنید، تصویری متفاوت پیش روی شما قرار میگیرد.در بهار، باغهای زرشک با شکوفههای زرد و برگهای سبز، چشماندازی کمنظیر میآفرینند.
تابستان و به ویژه پاییز، سراسر دشت به فرشی از یاقوتهای سرخ تبدیل میشود؛ منظرهای که کمتر نمونهای از آن را میتوان در جهان مشاهده کرد. زمستان نیز با برهنه شدن شاخههای زرشک، جلوهای دیگر از طبیعت این روستا نمایان میشود.
بزرگترین باغ زرشک جهان؛ 15 کیلومتر یاقوت سرخ
افین با حدود 15 کیلومتر باغ یکپارچه زرشک، عنوان بزرگترین باغ زرشک جهان را یدک میکشد. این باغ عظیم، مهمترین ظرفیت گردشگری کشاورزی منطقه محسوب میشود و هر ساله به ویژه در فصل برداشت، گردشگران بسیاری را به سوی خود جذب میکند.
برداشت زرشک، خشککردن محصول، بارگاههای سنتی، حضور کشاورزان و رنگ سرخ باغها، تجربهای منحصربهفرد برای گردشگران داخلی و خارجی رقم میزند.
روایت سربازی که سرنوشت افین را تغییر داد
کهنسالان افین روایت جالبی از آغاز کشت زرشک در این روستا نقل میکنند. بر اساس این روایت، سالها پیش سربازی غیربومی به نام جعفر نهال زرشک را به افین آورد.
هیچکس نمیداند این نهال از کجا آورده شد اما همین نهال کوچک، آغازگر توسعه بزرگترین باغ زرشک جهان شد. در ادامه، نهالهای زرشک از افین به دیگر نقاط خراسان جنوبی منتقل شدند و امروز این استان حدود 98 درصد زرشک دنیا را تولید میکند.
اقتصاد روستا بر دوش یاقوتهای سرخ
حدود یک هزار و 400 خانوار افینی، معیشت خود را از طریق زرشک تأمین میکنند. زرشک نه تنها مهمترین محصول کشاورزی روستاست بلکه هویت اقتصادی و اجتماعی مردم نیز با آن گره خورده است.
با این حال، کشاورزان همچنان با مشکلاتی مانند کمبود تسهیلات برای ساخت بارگاههای استاندارد، آفات باغات و ضرورت توسعه صنایع فرآوری روبهرو هستند.
گردشگری کشاورزی؛ مزیتی که افین را متمایز میکند
یکی از مهمترین ویژگیهای افین، ظرفیت بالای آن در گردشگری کشاورزی است. گردشگران میتوانند در فرآیند برداشت زرشک، خشککردن محصول، آشنایی با شیوههای سنتی کشاورزی و حتی تهیه غذاهای محلی مشارکت کنند. همین ویژگی، افین را به مقصدی متفاوت در شرق کشور تبدیل کرده است.
آیین «بری کردن»؛ میراث ناملموس همدلی
در کنار زرشک، آیینهای سنتی نیز بخش مهمی از هویت افین را تشکیل میدهند.یکی از مهمترین این آیینها، مراسم «بری کردن» یا چیدن پشم گوسفندان است. در این آیین، ابتدا دامها در آب شسته میشوند و پس از خشک شدن پشم، با ابزار سنتی «دوکارد» عملیات پشمچینی انجام میشود.
این مراسم تنها یک فعالیت دامداری نیست بلکه نمادی از همکاری، مشارکت و همبستگی اجتماعی مردم روستاست. کارشناسان معتقدند معرفی این آیین میتواند جایگاه افین را در گردشگری فرهنگی و روستایی تقویت کند.
آموزش مردم؛ شرط اصلی جهانی شدن
محمد عرب، معاون گردشگری، سرمایهگذاری و تأمین منابع اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی معتقد است جهانی شدن یک روستا بدون مشارکت مردم امکانپذیر نیست. بر همین اساس، دورههای توانمندسازی ویژه بانوان، کودکان و فعالان محلی در افین آغاز شده است.
احیای قصهگویی، آداب و رسوم، صنایع دستی، فرآوری محصولات کشاورزی، بستهبندی سوغات، تولید محصولات ارگانیک و آموزش گردشگری از جمله محورهای این دورههاست.
هوشمندسازی مسیرها و ثبت در نقشههای جهانی
یکی از اقدامات مهم در مسیر جهانی شدن افین، ثبت جاذبههای تاریخی و گردشگری در سامانههای بینالمللی از جمله OpenStreetMap است.
همچنین طراحی تابلوهای راهنمای استاندارد، تهیه نقشههای گردشگری، تولید محتوای چندزبانه و معرفی جاذبهها در بسترهای دیجیتال در حال انجام است.
مرمت آثار تاریخی با مشارکت گروههای جهادی
در ماههای اخیر گروههای جهادی با همکاری کارشناسان میراث فرهنگی، عملیات پاکسازی و بازگشایی مسیرهای دسترسی به قلعه تاریخی افین و مسجد امام حسین(ع) را انجام دادهاند. این اقدامات بخشی از برنامه آمادهسازی روستا برای ارزیابیهای بینالمللی محسوب میشود.
معرفی افین به فعالان گردشگری افغانستان
در قالب تور آشناسازی فعالان گردشگری ولایتهای هرات و فراه افغانستان، ظرفیتهای افین در حوزه گردشگری کشاورزی، طبیعتگردی، بومگردی و تولید زرشک معرفی شد. مسئولان معتقدند این اقدام میتواند زمینه جذب گردشگران خارجی و توسعه همکاریهای فرامرزی را فراهم کند.
افین؛ سرزمین آب و زندگی
محمد عرب، معاون گردشگری استان، ریشه نام افین را برگرفته از واژههای کهن ایرانی میداند. به گفته او، «آف» به معنای آب و سرچشمه و «ین» نشانه مکان است؛ بنابراین افین یعنی سرزمین آب و زندگی؛ جایی که آب، زمین و انسان در کنار هم تمدنی ماندگار ساختهاند.
مسیر جهانی شدن؛ از زیرساخت تا برند بینالمللی
تشکیل شورای راهبردی افین، تدوین طرح جامع گردشگری، تولید محتوای تخصصی به شش زبان زنده دنیا، نصب تابلوهای دوزبانه، ساماندهی مسیرهای گردشگری، مستندسازی ظرفیتها و تکمیل زیرساختهای خدماتی، از مهمترین اقداماتی است که برای ثبت جهانی این روستا در حال انجام است.
همچنین استاندار خراسان جنوبی بر تعیین زمانبندی مشخص برای تکمیل تمامی الزامات ثبت جهانی تأکید کرده و خواستار تسریع در اجرای پروژهها شده است.
حمایت وزارت میراث فرهنگی از پرونده جهانی افین
در دیدار نماینده مردم قاینات و زیرکوه با قائممقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، مقرر شد پرونده ثبت جهانی افین به عنوان گزینه اصلی جمهوری اسلامی ایران برای معرفی به سازمان جهانی گردشگری در سال جاری پیگیری شود.
همچنین اعتبارات ملی برای مرمت مسجد جامع تاریخی روستا اختصاص یافته و برنامهریزی برای تکمیل پرونده جهانی با سرعت بیشتری دنبال خواهد شد.
افین؛ الگویی برای توسعه پایدار روستایی
ثبت جهانی افین تنها یک عنوان بینالمللی نخواهد بود، بلکه میتواند زمینهساز رونق اقتصادی، توسعه گردشگری، افزایش اشتغال، حفظ میراث فرهنگی، تقویت صنایعدستی، ارتقای جایگاه زرشک در بازارهای جهانی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان روستا باشد.
ترکیب منحصربهفرد تاریخ، معماری، طبیعت، کشاورزی، آیینهای بومی، مهماننوازی مردم و بزرگترین باغ زرشک جهان، افین را به یکی از شایستهترین گزینههای ایران برای حضور در شبکه جهانی دهکدههای گردشگری تبدیل کرده است؛ روستایی که یاقوتهای سرخش، روایتگر هزاران سال تاریخ، زندگی و امید در دل خراسان جنوبی هستند.