پاییز پیشروی ایران تحت تاثیر النینو با تغییراتی در الگوی بارش همراه است. این بارشها اگرچه میتواند برای سرزمین تشنه ایران خبر خوبی باشند، اما در صورت وقوع به شکل رگباری و شدید، خطر سیلاب و فرسایش خاک را نیز افزایش میدهند و بر اساس آمارها میانگین فرسایش خاک در ایران حدود ۱۶.۵ تن در هکتار است و نرخ فرسایش خاک در کشور تقریبا ۲ تا ۲.۵ برابر میانگین آسیا و ۶ تا ۷ برابر میانگین جهانی برآورد میشود.
به گزارش آب و غذا به نقل از خبرآنلاین ، اقلیم کره زمین حاصل برهمکنش پیچیده میان اقیانوسها، جو، خشکیها و یخکره است و هرگونه تغییر در دمای سطح اقیانوسها یا الگوهای گردش جوی میتواند در مقیاس منطقهای و حتی جهانی، الگوی بارش و دما را تغییر دهد. پدیدههایی مانند النینو ـ نوسان جنوبی (ENSO)، لانینا، نوسان اطلس شمالی و نوسان اقیانوس هند از جمله الگوهای بزرگمقیاس اقیانوسی ـ جوی هستند که با جابهجایی انرژی و تغییر الگوهای باد و فشار هوا، میتوانند بر توزیع بارش و دما در مناطق مختلف جهان اثر بگذارند.
سازمان جهانی هواشناسی نیز تأکید کرده است که النینوی قوی میتواند الگوهای بارش و دما را در نقاط مختلف جهان بهطور محسوسی جابهجا کند و احتمال رخدادهای حدی آبوهوایی را افزایش دهد.
ایران نیز به دلیل قرار گرفتن در کمربند خشک و نیمهخشک جهان و موقعیت جغرافیایی ویژه خود، از الگوهای بزرگمقیاس گردش جو و تغییرات اقیانوسی تاثیر میپذیرد. در این میان، سامانههای جوی غربی و مدیترانهای، پرفشار جنب حارهای، جریانهای رطوبتی دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان و همچنین آرایش رشتهکوههای البرز و زاگرس از مهمترین عوامل شکلدهنده به الگوی بارش کشور به شمار میروند.
پاییز ایران زیر سایه النینو؛ افزایش بارش و تشدید خطر فرسایش خاک
علیاکبر شایانیگانه، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان البرز با اشاره به بارندگیهای روزهای اخیر و تأثیر پدیده النینو بر اقلیم ایران، درباره عوامل موثر بر بارش در کشور، گفت: اغلب بارندگیهای ایران تحت تأثیر سامانههای پرفشار جنبحارهای و الگوهای گردش جوی قرار دارد و در کنار این عوامل، موانع طبیعی مانند جهتگیری رشتهکوهها نیز نقش مهمی در میزان بارش کشور دارند.
رشتهکوه البرز به گونهای قرار گرفته است که تا حد زیادی مانع ورود رطوبت دریای خزر به مناطق مرکزی ایران میشود. همچنین رشتهکوه زاگرس مانند یک دیواره طبیعی عمل میکند و مانع ورود بخش قابل توجهی از رطوبت دریای مدیترانه به داخل کشور میشود.
به همین دلیل، در حد فاصل رشتهکوههای البرز و زاگرس، مناطق خشک و بیابانی گستردهای مانند کویر لوت و دشت کویر مرکزی ایران شکل گرفته است. البته از نظر علمی، «بیابان» و «کویر» دو مفهوم متفاوت هستند و نمیتوان این دو اصطلاح را به جای یکدیگر به کار برد؛ بیابان به منطقهای خشک با بارش اندک گفته میشود، در حالی که کویر از نظر ویژگیهای خاک و شرایط آبی نیز ویژگیهای خاص خود را دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان البرز با اشاره به نقش سامانههای پرفشار در بارندگی ایران، خاطر نشان کرد: در فصل زمستان، کمربند پرفشار در محدودهای قرار میگیرد که امکان صعود ابرها و شکلگیری بارش در بخشهایی از ایران فراهم میشود؛ اما در بهار و تابستان، این کمربند به سمت عرضهای پایینتر جابهجا میشود و با ایجاد شرایط پرفشار، مانع صعود تودههای هوا و شکلگیری ابرهای بارانزا میشود.
به همین دلیل، در اواخر بهار و فصل تابستان معمولا شاهد کاهش شدید بارندگی در ایران هستیم. با این حال، گاهی تغییرات دمایی و تجمع انرژی در بخشهایی از کره زمین، بهویژه اقیانوسها میتواند ناهنجاریهایی در الگوهای جوی ایجاد کند.