تنها مجموعه پرورش کروکودیل ایران در غیاب توانایی کشتار و فرآوری، تنها به صادرات زنده وابسته مانده و از ارزآوری محروم است، این وضعیت آن را در پایین‌ترین نقطه زنجیره ارزش نگه می‌دارد و به هزینه‌های حمل‌ونقل، خطرات رفاه حیوانات و موانع مقرراتی بین‌المللی گره می‌زند، بدون اینکه بتواند ارزش افزوده چرم و گوشت را به دست آورد.
به گزارش آب و غذا به نقل از ایرنا ، مزرعه پرورش کروکودیل ملایر به عنوان یکی از معدود مراکز پرورش کروکودیل در ایران و منطقه، با فرصت‌های اقتصادی قابل توجهی روبرو است، اما چالش‌های قانونی و زیرساختی متعددی نیز پیش روی توسعه آن قرار دارد.
کروکودیل تنها یک حیوان نیست؛ بلکه یک منبع درآمد چندمنظوره است، پوست آن مهم‌ترین محصول تجاری با ارزش صادراتی بالاست. گوشت آن به عنوان پروتئین سالم و بدون کلسترول شناخته می‌شود و حتی خون آن در تولید واکسن و پودر استخوان در درمان برخی بیماری‌ها کاربرد دارد.
برخلاف تصور، پرورش کروکودیل در ملایر به دلیل نیاز به آب بسیار کم، برای منطقه‌ای که با کمبود آب مواجه است، یک مزیت محسوب می‌شود و این صنعت می‌تواند بدون مصرف زیاد آب، درآمدزایی کند.
این مزرعه همچنین به دلیل جذابیت ذاتی کروکودیل‌ها، به یک جاذبه گردشگری تبدیل شده و این موضوع علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم (دائم و فصلی)، می‌تواند به رونق صنعت توریسم در منطقه کمک کند.
پرورش کروکودیل؛ یک تخصص نادر در ایران
بزرگ‌ترین مشکل این مزرعه، عدم دریافت مجوز لازم از سازمان محیط زیست برای واردات کروکودیل‌های جدید و اجرای طرح‌های توسعه‌ای است، این در حالیست که ظرفیت اسمی مزرعه ۶۰۰ سر است، اما موجودی فعلی آن بسیار کمتر و حدود ۱۰ سر است و به همین دلیل امکان استفاده از ظرفیت کامل و تکثیر انبوه وجود ندارد.
پرورش کروکودیل یک تخصص نادر در ایران است و سرمایه‌گذاران این مزرعه برای آموزش مراحل حساسی مانند تکثیر و استفاده از دستگاه‌های جوجه‌کشی، مجبور به سفر به نقاط دیگر یا کسب تجربه از طریق آزمون و خطا شده‌اند که در سال‌های اول منجر به تلفات شده است.
کروکودیل‌ها به ویژه در برابر سرما بسیار حساس هستند. تجربه این مزرعه نشان داده که عدم آشنایی با شرایط اقلیمی ملایر و سرمای شدید، در سال‌های ابتدایی باعث تلف شدن تعدادی از آنها شده و این موضوع نشان‌دهنده ریسک بالای این سرمایه‌گذاری در صورت عدم مدیریت صحیح شرایط محیطی است.
مزرعه پرورش کروکودیل ملایر در مسیر توسعه
تنها مزرعه پرورش کروکودیل خاورمیانه در ملایر، با گذشت چند سال از آغاز فعالیت خود، اکنون به عنوان مجموعه‌ای منحصربه‌فرد در منطقه مطرح است؛ مجموعه‌ای که هم ظرفیت صادرات حیوان زنده را دارد و هم رؤیای تکمیل فازهای گردشگری را در سر می‌پروراند، به همین منظور و به مناسبت روز دامپزشکی اصحاب رسانه استان همدان از این مجموعه بازدید کردند.
مدیرکل دامپزشکی استان همدان در این بازدید اظهار کرد: مزرعه پرورش کروکودیل ملایر فعالیت خود را از سال ۱۳۹۷ با واردات نخستین کروکودیل‌ها آغاز کرد و امروز این مجموعه نه تنها در ایران، بلکه در کل خاورمیانه به عنوان تنها مزرعه پرورش کروکودیل شناخته می‌شود.
«امیرحسین نقی‌پور» با تشریح ویژگی‌های گونه پرورشی این مزرعه، افزود: گونه موجود در این مجموعه از گروه کروکودیل‌های آب شور است و طول عمر آنها در شرایط مناسب می‌تواند به حدود ۸۵ تا ۹۰ سال برسد.
وی به تفاوت روند بلوغ این حیوانات در شرایط طبیعی و محیط مزرعه اشاره کرد و گفت: سن بلوغ کروکودیل‌ها در شرایط طبیعی مناطق استوایی برای ماده‌ها حدود ۱۲ سال و برای نرها حدود ۱۵ سال است؛ اما در شرایط این مزرعه به علت ثابت بودن دمای محیط در تمام طول سال، کروکودیل‌ها از حدود هفت تا هشت سالگی به بلوغ می‌رسند و نسبت به شرایط طبیعی، چند سال زودتر بالغ می‌شوند.
صادرات زنده و گردشگری؛ دو ظرفیت در انتظار شکوفایی
مدیرکل دامپزشکی استان همدان درباره چرخه تولیدمثل این گونه نیز تصریح کرد: کروکودیل‌ها سالانه دو بار تخم‌گذاری می‌کنند و در هر نوبت بین ۲۰ تا ۶۰ تخم می‌گذارند و دوره خروج نوزاد از تخم نیز حدود ۸۰ تا ۹۰ روز به طول می‌انجامد.
نقی‌پور با اشاره به ارزش اقتصادی بخش‌های مختلف این حیوان گفت: پوست کروکودیل مهم‌ترین محصول تجاری آن به شمار می‌رود و ارزش اقتصادی بالایی دارد و پس از آن گوشت نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
خون کروکودیل نیز دارای کاربردهایی است و در برخی مطالعات و فرآیندهای تولید واکسن مورد استفاده قرار می‌گیرد، همچنین از برخی اندام‌ها و استخوان‌های آن در صنایع مختلف و از دندان‌ها نیز برای ساخت محصولات تزئینی مانند گردنبند و دستبند استفاده می‌شود.
مزرعه پرورش کروکودیل ملایر علاوه بر پرورش این گونه، ظرفیت صادرات حیوان زنده را نیز در دستور کار دارد، همچنین در طراحی این مزرعه، فازهای متعدد گردشگری پیش‌بینی شده است؛ اما تحقق کامل این فازها و بهره‌برداری اقتصادی از ظرفیت گردشگری آن، هنوز با موانعی روبه‌روست.
صادرات کروکودیل زنده؛ چالش بزرگ مجموعه
مدیر مزرعه پرورش کروکودیل ملایر نیز با بیان اینکه آموزش تخصصی و کامل این حوزه در داخل کشور به آسانی در دسترس نیست. افزود: برای یادگیری برخی مراحل پرورش، به شهر دیگری مراجعه کردیم و به مرور دانش و تجربه لازم را به دست آوردیم.
«محمدحسین جلیلی» با اشاره به اینکه صادرات کروکودیل از این مجموعه به صورت زنده انجام شود، اظهار کرد: یکی از مشکلات اصلی ما در سال‌های گذشته، نبود دانش و فناوری کافی برای تکثیر و پرورش بود.
سال گذشته کروکودیل‌ها تخم‌گذاری کردند، اما به دلیل ناآشنایی با برخی مراحل، از جمله استفاده از دستگاه جوجه‌کشی، نتوانستیم نتیجه مطلوبی بگیریم و اکنون در حال کسب تجربه و آموزش برای رفع این مشکل هستیم.
مدیر و مالک مزرعه پرورش کروکودیل ملایر با اشاره به اشتغال ایجادشده در این مجموعه، گفت: در حال حاضر سه نفر به صورت مستقیم و دائمی در مزرعه مشغول به کار هستند، اما به دلیل فعالیت‌های گردشگری و حضور بازدیدکنندگان، در برخی روزها تعداد نیروهای درگیر در مجموعه به بیش از ۷۰ نفر نیز می‌رسد.
جلیلی درباره برنامه توسعه بیان کرد: برای این مجموعه یک طرح ۶ مرحله‌ای پیش‌بینی شده که در آن بخش‌های مختلف گردشگری و تفریحی در نظر گرفته شده بود.
برنامه ۶ مرحله‌ای برای توسعه مزرعه کروکودیل
در این طرح ایجاد فضاهای آبی، بخش‌های اقامتی شامل هتل با ۱۰۰ اتاق، رستوران، پیست موتور چهارچرخ و مجموعه‌های تفریحی پیش‌بینی شده بود.
همچنین یک مکانی خریداری شد که در برنامه توسعه مجموعه، احداث چهار زیپ‌لاین و تله‌کابین برای آن در نظر گرفته شده بود، اما در بخش محیط زیست و برخی مجوزها همکاری لازم برای پیشبرد این برنامه انجام نشد.
جلیلی میزان سرمایه‌گذاری انجام‌شده در سال آغاز پروژه را حدود ۲۰۰ میلیارد ریال عنوان کرد و گفت: با توجه به افزایش هزینه‌ها، ارزش سرمایه‌گذاری و دارایی‌های مجموعه امروز بسیار بیشتر شده است.
وی درباره هزینه نگهداری کروکودیل‌ها نیز اظهار کرد: هر کروکودیل بالغ حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار دلار ارزش و تامین خوراک نیز هزینه قابل توجهی دارد.
مدیر مجموعه پرورش کروکودیل در ملایر افزود: کروکودیل‌ها از مرغ، گوشت و ماهی تغذیه می‌کنند، اما در حال حاضر برای کاهش هزینه‌ها بیشتر از مرغ استفاده می‌شود و هزینه خوراک روزانه مجموعه حدود ۱۵۰ میلیون ریال است.
هنوز به مرحله درآمدزایی کامل نرسیده‌ایم
جلیلی با بیان اینکه کروکودیل‌ها از حدود سه سالگی وارد مرحله‌ای می‌شوند که پوست آنها ارزش متفاوتی پیدا می‌کند، اظهار کرد: برای پوست فنسینگ، سن حیوان اهمیت دارد و اگر از سه سالگی بیشتر شود، شرایط خرید پوست متفاوت خواهد بود.
هنوز به مرحله درآمدزایی کامل نرسیده‌ایم و فعلاً بخش اصلی فعالیت اقتصادی مجموعه در حوزه گردشگری و بازدید از مزرعه است.
جلیلی یکی از چالش‌های مهم این حوزه را نبود آموزش و زیرساخت تخصصی برای کشتار و فرآوری کروکودیل دانست و افزود: برای این بخش نیز نیازمند ایجاد امکانات و آموزش‌های تخصصی هستیم تا بتوانیم زنجیره ارزش این فعالیت را در داخل مجموعه تکمیل کنیم.
رهاورد
مزرعه پرورش کروکودیل ملایر به عنوان تنها مجموعه پرورش کروکودیل در خاورمیانه، هم از منظر تنوع‌بخشی به صنعت دام و آبزیان و هم از حیث ظرفیت‌های گردشگری و صادراتی، می‌تواند به یکی از قطب‌های منحصربه‌فرد منطقه تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه موانع پیش‌روی توسعه آن برطرف شود.